Home - Blog

Mensen leren duurzaam te handelen

Hoop. Eigenlijk is dat wat Arjen Wals brengt met zijn inaugurele rede. Maar dat realiseerde ik me pas nadat ik zijn tekst zorgvuldig had bestudeerd. Wat me direct raakte was zijn beschrijving van de noodzaak van dissonantie: dat je pas kunt leren bij een conflict in jezelf; en dan specifiek het leren om bij te dragen aan een duurzamere wereld.

Natuurlijk schrijft hij het zelf allemaal veel beter en logischer in zijn rede. Maar ik had me voorgenomen er wat over te schrijven, en nu het bijbehorende boekje, ruim een half jaar later, klaar is, moet ik toch wat. Bovenop het interview dat ik al eens met hem had gehad.

Duurzaamheid vereist
Vooronderstelling is de deplorabele staat van onze planeet: duurzaamheid is vereist. Mensen zijn zich daar van bewust, maar dat is nog niet voldoende om hun gedrag of hun waardes te veranderen. Wat dan wel?

Wals, buitengewoon hoogleraar Sociaal leren en duurzame ontwikkeling bij Wageningen Universiteit, ziet een belangrijke rol weggelegd voor educatie. Maar dan wel anders dan wat tot nu toe gebruikelijk is. Duurzaamheid is namelijk niet iets wat vaststaat. Het is onzeker wat duurzaam precies inhoudt, welk gedrag duurzaam is. Doelen schuiven met nieuwe inzichten ook steeds op.
Dit betekent dat mensen moeten leren omgaan met onzekerheden en met conflicterende of uiteenlopende normen, waarden en belangen. Zonder dat ze in apathie vervallen en denken: het helpt toch allemaal niets. Daarom moeten ze weten hoe ze zelf of collectief, kunnen bijdragen aan duurzaam gedrag of een duurzame leefstijl.

Eigen zienswijzen leren heroverwegen
Dat is te leren, maar wel op een andere manier dan waarop studenten, leerlingen, mensen nu leren. Je leert het beste als er in jezelf een conflict ontstaat, ook wel dissonantie genoemd. Maar hoe bereik je die dissonantie? Door iemand bloot te stellen aan alternatieve zienswijzen en interpretaties. Gebeurt dit op de juiste manier dan leidt dit ertoe dat de persoon zijn zienswijzen heroverweegt en nieuwe zienswijzen aanvaardt of zelfs creëert. Gevaar bij deze manier van werken is wel dat die dissonantie te groot is. De nieuwe zienswijze staat dan zover af van wat iemand normaliter denkt dat hij juist in de verdediging gaat en nog strakker vasthoudt aan zijn oorspronkelijke zienswijze.

Niet alleen dissonantie helpt om te leren. Mensen leren meer als ze hun (leer)ervaringen delen met anderen. Bij dit leren, sociaal leren in de termen van Wals, spiegelen mensen hun eigen ideeën, waarden en zienswijzen aan die van anderen. Dat betekent weer dat mensen meer van elkaar leren als ze meer van elkaar verschillen en tegelijkertijd bereid zijn en in staat zijn open te zijn naar elkaar en sympathie te hebben voor elkaar.

Uit de comfortzone halen
Dus, zegt Wals heel simpel, mensen die dit sociaal leren willen bevorderen, moeten in staat zijn de leerders precies zover uit hun comfort zone te krijgen (de dissonantie te bevorderen) dat ze wel gaan leren en niet in de verdediging schieten. En daarbij speelt hij leentjebuur bij Marten Scheffer, de winnaar van de Spinozaprijs 2010, die het heeft over systemen waar één verandering leidt tot een totale omkeer van het systeem. Die trigger moeten de sociaal-leerders zien te vinden bij degenen die willen leren.

Dat vraagt specifieke competenties van deze sociaal-leerders. Precies het vakgebied van Wals. Zo besluit de wetenschapper zijn verhaal: samen met zijn vakgenoten zoekt en vindt hij de manier om die specifieke competenties aan te leren, waardoor zij er uiteindelijk aan bijdragen de wereld echt duurzamer te krijgen. Volgens mij een hoopvolle boodschap.

Reacties

Plaats een reactie

Naam*

E-mailadres*

Website

Bericht

Typ hier bovenstaande code*

Verzenden